Radikulopatia lędźwiowa
Co to jest ?
Radikulopatia lędźwiowa to stan, w którym dochodzi do ucisku lub podrażnienia korzeni nerwowych w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, co prowadzi do bólu promieniującego do kończyn dolnych oraz ograniczenia funkcji.
Patomechanizm:
Patomechanizm powstania radikulopatii opiera się na ucisku, podrażnieniu lub uszkodzeniu korzenia nerwowego, który wychodzi z rdzenia kręgowego.
Komponenty powstania:
· Ucisk mechaniczny na korzeń nerwowy – Mechaniczny nacisk prowadzi do zakłócenia przewodzenia impulsów nerwowych.
- Niedokrwienie korzenia nerwowego – niedokrwienie powoduje brak dostatecznego zaopatrzenia w tlen i składniki odżywcze, prowadząc do zaburzeń funkcji nerwu.
- Procesy zapalne- ucisk mechaniczny powoduje podrażnienie tkanek, co wywołuje miejscowy stan zapalny. W odpowiedzi na uszkodzenie uwalniane są mediatory zapalne, takie jak prostaglandyny, histamina czy cytokiny. Stan zapalny nasila obrzęk, co dodatkowo zwiększa ucisk na korzeń nerwowy i otaczające struktury.
- Uszkodzenie osłonki mielinowej – długotwały ucisk prowadzi do degeneracji osłonki mielinowej, która izoluje włókna nerwowe. Uszkodzenie mieliny zakłóca przewodzenie impulsów nerwowych, co objawia się osłabieniem mięśni, zaburzeniami czucia i bólem.
- Podrażnienie receptorów bólowych- Ucisk i zapalenie prowadzą do ich aktywacji, co skutkuje bólem neuropatycznym promieniującym wzdłuż dermatomu.
- Obrzęk tkanek – ucisk powoduje zwiększoną przepuszczalność naczyń krwionośnych i gromadzenie płynu w tkankach. Obrzęk zwiększa presję na korzeń nerwowy, potęgując ból i inne objawy.
- Zaburzenia przewodnictwa nerwowego- w wyniku ucisku i stanu zapalnego dochodzi do przerwania ciągłości przewodzenia impulsów nerwowych.
Przyczyny :
Przyczyną radikulopatii jest dysfunkcja korzeni nerwów rdzeniowych, co może być spowodowane między innymi:
- Ucisk zwyrodnieniowych wyrośli kostnych na nerwy;
- Przepuklina krążka międzykręgowego;
- Złamanie lub pęknięciem kręgu.
- Zwężenie kanału kręgowego – stenoza
- Choroby zapalne i infekcyjne
- Wady wrodzone i anomalie anatomiczne
- Guzy i nowotwory
- Czynniki metaboliczne choroby układowe np: cukrzyca
- Zmiany zwyrodnieniowe- dochodzi do zwężenia przestrzeni międzykręgowej, zniekształcenia powierzchni trzonów, przemieszczenia powierzchni stawowych, a w konsekwencji zniekształcenia otworów międzykręgowych.
Czynniki sprzyjające powstaniu radikulopatii:
- Wiek
- Siedzący tryb życia
- Otyłość
- Praca wymagająca dźwigania ciężkich przedmiotów
- Urazy sportowe
Objawy:
- Drętwienie , mrowienie i parestezje w obszarze zaopatrywanym przez zajęty korzeń lub korzenie nerwowe
- Ból (postrzałowy)
- Osłabienie mięśni
- Zaburzenie czucia
- Brak koordynacji w zajętej kończynie
- Skurcze mięśni i ból pleców
- Ból pośladków;
- Zaburzenia w odruchach
- Przesuniecie tułowia na jedna ze stron
- Zaburzenie funkcji odruchowych- Obniżenie odruchów ścięgnistych, np. odruchu kolanowego lub skokowego, w zależności od dotkniętego korzenia nerwowego.
Najczęściej zajęte korzenie nerwowe:
L4: ból w przedniej części uda i kolana, osłabienie mięśnia czworogłowego uda oraz mięśnia piszczelowego przedniego
L5: ból wzdłuż bocznej części uda, łydki, aż do palucha, problemy z unoszeniem palców, niemożność stania na pietach
S1: ból w tylnej części uda i łydki, osłabienie mięśni łydki, trudności w stawaniu na palcach.
Diagnostyka:
- test Lasegue’a
- Test slump
- Test bragarda
- Test Patricka – zróżnicowanie miedzy problemem w odc L a stawem biodrowym
- Objaw Mackiewicza- podejrzenie podrażnienia korzeni L2-L4
· Badania
· RTG- wykrycie zmian zwyrodnieniowych, zwężeń, kręgozmyków
- MRI- ocena tkanek miękkich tj: krążki międzykręgowe, korzenie nerwowe
- CT- ocena zmian kostnych
- Myografia- stosowana kiedy nie można MRI
- EMG- ocena funkcji mięśni i nerwów
- NCV- określa miejsce i opiek uszkodzenia
Formy leczenia:
- Leczenie zachowawcze – odpoczynek, unikanie aktywności nasilających ból, modyfikacja stanowiska pracy, modyfikacja aktywności
- Farmakologia – NPLZ
- Fizjoterapia: ćwiczenia rozciągające i wzmacniające, techniki rozluźniające, trakcja kręgosłupa, elektroterapia , kinezyterapia
- *Masażu nie powinno wykonywać się w stanie ostrym, ponieważ dojdzie do rozluźnienia mięśni, które przyjęły funkcje obronna, aby nie doszło do dalszego uszkadzania się struktur.
Leczenie chirurgiczne:
Wskazania do operacji:
- Nasilający się ból, który nie ustępuje po 6-8 tygodniach leczenia zachowawczego.
- Postępujące osłabienie mięśni lub utrata czucia.
- Zespół ogona końskiego
Techniki chirurgiczne:
- Mikrodyscektomia: usunięcie fragmentu dysku uciskającego korzeń nerwowy.
- Laminektomia: usunięcie części łuku kręgu w celu poszerzenia kanału kręgowego.
- Stabilizacja kręgosłupa
Profilaktyka nawrotów
- Regularna aktywność fizyczna, np. joga, pilates, trening siłowy
- Kontrola masy ciała w celu zmniejszenia obciążenia kręgosłupa
- Właściwa technika podnoszenia ciężkich przedmiotów – Wzmacnianie mięśni stabilizujących kręgosłup.
Plan rehabilitacji
Etap 1: Ostry okres (pierwsze 2-3 tygodnie)
- Podstawowe cele:
- Redukcja bólu,
- Zmniejszenie stanu zapalnego,
- Ochrona kręgosłupa.
Postępowanie:
- Edukacja pacjenta
- Wyjaśnienie mechanizmu choroby i zasad bezpiecznego ruchu.
- Unikanie pozycji, które nasilają ból
- Terapia zimnem (na okolicę lędźwiową, 10-15 minut 2-3 razy dziennie) w pierwszych dniach.
- Po ustąpieniu ostrego bólu terapia ciepłem dla rozluźnienia mięśni.
- Ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne
- Pozycje odciążające- leżenie na plecach z nogami ugiętymi na poduszce (pozycja tzw. Odbarczająca) lub pozycja półleżąca z lekkim uniesieniem tułowia.
- Delikatne ćwiczenia mobilizacyjne
Etap 2: Podostry okres (3-6 tygodni)
Podstawowe cele:
- Zwiększenie zakresu ruchu,
- Redukcja bólu promieniującego,
- Odbudowa siły mięśniowej.
Postępowanie:
- Ćwiczenia wzmacniające mięśnie głębokie (core stability):
- Ćwiczenia izometryczne mięśni brzucha i grzbietu
- Ćwiczenia w pozycjach niskich stopniowo przygotowujące do wysokich
- Ćwiczenia rozciągające
- Terapia manualna – techniki mięśniowo-powięziowe
- Ćwiczenia propriocepcja
- Trakcje
Etap 3: Okres przewlekły (od 6 tygodni wzwyż)
Podstawowe cele:
- Przywrócenie pełnej funkcji
- Zapobieganie nawrotom
Postępowanie:
Progresja ćwiczeń z poprzednich faz
Progresja obciążenia
Wprowadzenie aktywności aerobowej
Trening ergonomii
Wmacnianie całego ciała
Powrót do intensywniejszej aktywności
Wsparcie innych specjalistów: