Choroba Osgood-Schlattera
Co to jest?
Choroba Osgooda-Schlattera, nazywana także młodzieńczym zapaleniem guzowatości kości piszczelowej, to schorzenie ortopedyczne związane z przeciążeniem i stanem zapalnym w obrębie przyczepu więzadła rzepki do guzowatości kości piszczelowej. Dotyczy głównie dzieci i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu, zwykle w wieku 10-15 lat. Choroba jest częstsza u chłopców, choć coraz częściej diagnozowana jest także u dziewcząt. Podczas przebiegu choroby może dochodzić do zmian zwyrodnieniowych tkanki kostno-chrzęstnej.
Przyczyny:
- Niedokrwienie i niedożywienie tkanki (wskutek czego tkanka nie ulega mineralizacji tylko kostnieniu)
- Przeciążenia mechaniczne (liczne mikrourazy w obrębie guzowatości piszczelowej spowodowane obciążeniami i dużą intensywnością fizyczną podczas uprawiania sportu)
- Okres wzrostowy (w czasie intensywnego wzrostu kości i mięśnie rozwijają się w różnym tempie co prowadzi do zwiększonego napięcia w obrębie ścięgien i przyczepów mięśniowych
- Genetyka i biomechanika (niektóre cechy oraz sposób funkcjonowania mogą bezpośrednio przekładać się na wystąpienie choroby)
- Dysbalans mięśniowy
Objawy:
- Ból w okolicy kolana
- Obrzęk i tkliwość
- Nasilenie dolegliwości wraz z rozpoczęciem aktywności
- Wyczuwalne palpacyjnie zmiany
- Ograniczenie ruchomości
Jak testować/potwierdzić?
- Testy oporowe wyprostu i zgięcia
- Test opakowywany guzowatości kości piszczelowej
- Test palpacji ścięgna rzepki
- USG
- RTG
- MRI
Postępowanie rehabilitacyjne.
- Faza ostra.
W fazie ostrej skupiamy się głównie na zmniejszeniu dolegliwości bólowych i redukcji obciążeń stawu kolanowego. Do pracy z bólem możemy wykorzystać:
- Kinesiotaping
- Zabiegi z wykorzystaniem fali uderzeniowej
- Masaż kończyn dolnych
- Opaska podrzepkowa
- NPLZ
- Krioterapia
- Zastrzyki z lidokainy, kortykosteroidów lub środków znieczulających (w ostateczności!!)
W celu redukcji obciążeń powinniśmy ograniczyć aktywność sportową do minimum, ale tylko taką jaka powoduje ból i pogorszenie stanu kolana. Jeżeli mamy dziecko, które uczęszcza na zajęcia w klubach sportowych ważne jest, aby nie wyłączać je z aktywności w 100% tylko wdrożyć inne elementy treningu, na które zwykle nie miało się czasu lub nie miało się świadomości o ich zaletach. W fazie ostrej skupiamy się na:
- Poprawie stabilności ciała poprzez trening CORE
- Wprowadzenie ćwiczeń poprawiających koordynacje oko/ręka
- Nauka ćwiczeń poprawiających mobilność
- Trening propriocepcji
Ważnym aspektem będzie również wprowadzenie ćwiczeń rozciągających, ale w bardzo delikatnej formie dla mięśni hamstringów i czworoglowego uda
- Faza podostrej (zmniejszenie objawów)
W fazie podostrej dolegliwości bólowe ulegają zmniejszeniu. Umożliwia nam to wprowadzanie ćwiczeń wzmacniających mięśnie oraz kontynuację rozciągających. Do ćwiczeń rozciągających zaliczymy np.:
- Rozciąganie mięśnia czworogłowego poprzez pociągnięcia piety do pośladka w pozycji stojącej lub leżącej
- Rozciąganie mięśni łydki poprzez opieranie się o ścianę z wysuniętą jedna noga w przód
- Rozciąganie grupy kulszowo-goleniowych poprzez pozycje siadu prostego lub w pozycji testu ASLR
Ćwiczenia wzmacniające powinniśmy wprowadzać stopniowo i z wykorzystaniem odpowiedniego skurczu. W pierwszej kolejności wprowadzamy ćwiczenia w skurczu izometrycznym. Przykładowymi ćwiczeniami będą:
- Napięcia mięśnia czworoglowego uda w pozycji siedzącej lub leżącej bez wykonywania ruchu w stawie
- Utrzymanie pozycji ,,krzesełka’’
- Utrzymanie nogi w powietrzu z pozycji siadu prostego
- Pozycja zakroku w izometrii
Po wprowadzeniu ćwiczeń izometrycznych i wykonaniu ich bez dolegliwości bólowych możemy przejść do ćwiczeń w ekscentryce. Przykładowymi ćwiczeniami będą:
- Negatywny przysiad do skrzyni z powrotem do pozycji stojącej z wykorzystanie zdrowej kończyny
- Negatywne opuszczane podudzia z pozycji siedzącej do zgięcia kolana w 90 stopniach – powrót do wyprostu z pomocą zdrowej nogi/taśmy
- Leg press – tylko ekscentryka
W chorobie Osgood-Schlattera mięsień czworogłowy jest niewydolny i często również skrócony, dlatego zależy nam na odzyskaniu pełnego zakresu ruchu zgięcia kolana, odpowiedniej elastyczności oraz sile. Mięśnie hastringi będą w tej jednostce grupą dominującą, znacznie silniejszą od czworogłowego, dlatego skupiamy się głównie na ich rozciąganiu, a stosunek ćwiczeń dla mięśni przodu uda względem tyłu powinien być 2:1
- Faza powrotu do aktywności
W końcowej fazie możemy wprowadzić skurcz koncentryczny i wykonywać ćwiczenia w zaawansowanej formie korzystając ze wszystkich skurczy. Przykładowe ćwiczenia to:
- Przysiady
- Wykroki
- Mosty
- Bulgarian split squat
- Przysiady na jednej nodze
- Leg press
- Maszyna do prostowania nóg
Dodatkowo możemy wrócić do treningu plyomoetrycznego, biegowego, zwinności i koordynacji
- Leczenie chirurgiczne
Leczenie operacyjne stosuje się w ostateczności, gdy leczenie farmakologiczne, rehabilitacja i zabiegi fizykalne nie przynoszą oczekiwanych rezultatów. Czasami niezbędne jest odtworzenie/rekonstrukcja kształtu guzowatości piszczeli lub usunięcie fragmentów kostnych. Zwykle jednak dolegliwości ustępują po osiągnięciu dojrzałości szkieletowej.
- Wsparcie innych specjalistów.
Masażysta – głównie w celu zniesienia dolegliwości bólowych oraz rozluźnienia napiętych tkanek
Dietetyk – dobranie odpowiedniej diety, wspomagającej proces leczenia np.: dieta bogata w składniki przeciwzapalne oraz bogate w kolagen